Hệ Thống Kinh Lạc Cơ bản

Hệ Thống Kinh Lạc · Mười Hai Kinh Chính & Tám Kỳ Kinh

Meridian System — Twelve Primary Meridians & Eight Extraordinary Meridians
Nguồn: Chapter I — Twelve Primary Meridians and Eight Extraordinary Meridians · Cheng Ke · Shanghai University of TCM · 2024

📖 Định Nghĩa (Jīng Luò)

• Kinh (Jīng) — Đường dọc chính, chạy sâu bên trong cơ thể

• Lạc (Luò) — Nhánh ngang, chạy nông ở bề mặt; chia tiếp thành tôn lạc

• Channel (Kinh lạc) — Thuật ngữ chung chỉ toàn bộ hệ thống đường dẫn khí huyết trong cơ thể, bao gồm cả Kinh lẫn Lạc. Kinh lạc kết nối tạng phủ bên trong với cơ nhục-da-xương bên ngoài, nối trên với dưới, trái với phải — tạo thành mạng lưới liên thông toàn thân.

🗂️ Sáu Thành Phần Hệ Kinh Lạc

Mười Hai Kinh Chính · Twelve Regular Meridians

🏷️ Quy Tắc Đặt Tên (Ba Yếu Tố)

Tay/Chân (thượng/hạ chi) + Âm/Dương (yin/yang) + Tạng Phủ (zang-fu)

☯️ Sáu Kinh Âm (Yin Meridians)

☀️ Sáu Kinh Dương (Yang Meridians)

Tám Kỳ Kinh · Eight Extraordinary Meridians

Đặc điểm: Không trực tiếp thuộc tạng phủ · Không có quan hệ biểu-lý với nhau
Chức năng: Điều tiết, dự trữ và điều phối khí huyết cho 12 kinh chính

Mười Hai Kinh Biệt · Twelve Divergent Meridians

Nhánh lớn xuất phát từ 12 kinh chính, đi sâu vào ngực-bụng và đầu mặt

Hành trình 4 bước:

1. Ly — Tách ra từ kinh chính, gần gối/khuỷu tay

2. Nhập — Đi vào ngực-bụng, liên kết với tạng phủ (hoặc Tâm)

3. Xuất — Nổi lên trên ngực, ra cổ-đầu

4. Hợp — Nhập vào kinh dương ở đầu-mặt

Chức năng bổ sung: Tăng cường liên kết tạng phủ và vùng đầu mặt cổ mà kinh chính không đi qua

Mười Lăm Lạc Mạch · Fifteen Collaterals

• 12 Lạc mạch — Mỗi kinh chính có 1 lạc mạch, phân nhánh tại huyệt Lạc trên tứ chi

• Nhâm Mạch Lạc — Phân nhánh ở mặt trước thân

• Đốc Mạch Lạc — Phân nhánh ở mặt sau thân

• Đại Lạc Tỳ — Lạc lớn ở bên thân, chi phối vùng sườn-bên

Chức năng: Kết nối các kinh biểu-lý; phân phối khí huyết đến vùng nông của cơ thể

Mười Hai Kinh Cân · Twelve Muscle Regions

• Hệ thống gân-cơ dọc theo đường đi 12 kinh chính

• Xuất phát từ đầu ngón (tứ chi), tập kết tại khớp-xương

• Một số đi vào ngực-bụng nhưng không liên kết với Tạng Phủ

• Chức năng: Vận động cơ thể, bảo vệ xương khớp

Mười Hai Bì Bộ · Twelve Cutaneous Regions

• Vùng da bề mặt tương ứng với từng kinh trong 12 kinh chính

• Tầng ngoài cùng của hệ kinh lạc — hàng rào bảo vệ đầu tiên

• Phản ánh bệnh lý từ trong ra ngoài: Da → Lạc → Kinh → Tạng Phủ

• Ứng dụng chẩn đoán: Quan sát màu da, sờ nắn để dự đoán bệnh nội tạng

Sinh Lý Học · Physiological Functions

1️⃣ Kết Nối Trong-Ngoài, Trên-Dưới

Kinh lạc liên kết tạng phủ bên trong với cơ nhục-da-xương bên ngoài; nối đầu với chân, tay trái với tay phải — duy trì cân bằng toàn thân.

2️⃣ Vận Chuyển Khí Huyết, Nuôi Dưỡng Toàn Thân

Khí huyết lưu thông qua kinh lạc đến từng tạng phủ, gân cơ, da xương — là nền tảng sự sống và hoạt động sinh lý bình thường.

3️⃣ Dẫn Truyền — Truyền Bệnh & Điều Trị

Kinh lạc dẫn truyền tà khí từ ngoài vào trong (cơ chế bệnh) và ngược lại dẫn truyền cảm ứng châm cứu từ huyệt đến tạng phủ (cơ chế điều trị).
Cảm giác đắc khí (tê-tức-nặng) lan truyền theo đường kinh là biểu hiện của chức năng này.